021-88988082-84 Hirkanchem@gmail.com
با ما در ارتباط باشید

جابر بن حیان

جابر بن حیان

در این مقاله می خواهیم به برخی آثار و بیوگرافی کوتاهی از نخستین و پرآوازه ترین شیمیدان ایرانی جابر بن حیان بپردازیم که خالق آثار بسیار عجیب و شگفت انگیزی از علم کیمیا می باشد.

ابی موسی جبیر بن حیان به فارسی جابر بن حیان، که اغلب به او نسب الازدی، الکوفی، طوسی یا الصوفی داده می شود، تعداد عظیمی از آثار او به زبان عربی است که غالباً جبیریان نامیده می شوند. دامنه این مجموعه گسترده و متنوع است و طیف گسترده ای از موضوعات را شامل می شود، از جمله کیمیاگری، کیهان شناسی، شماره شناسی، طالع بینی، پزشکی، جادو، عرفان و فلسفه.
آثار جابر که به عنوان پدر شیمی شناخته می شود، حاوی قدیمی ترین طبقه بندی سیستماتیک شناخته شده مواد شیمیایی و قدیمی ترین دستورالعمل های شناخته شده برای استخراج یک ترکیب غیر آلی (آمونیاک سل یا کلرید آمونیوم) از مواد آلی (مانند گیاهان، خون و مو) است.  برخی از آثار عربی جابریان (به عنوان مثال، “کتاب رحمت” و “کتاب هفتاد”) به لاتین تحت نام لاتین “Geber” ترجمه شدند. پس از به قدرت رسیدن عباسیان، جابر به کوفه بازگشت. وی کار خود را با پزشکی، تحت حمایت وزیر(از خاندان اصیل پارسی برمکید) خلیفه هارون الرشید آغاز کرد. سرانجام ارتباطات وی با برمکیان برای او بسیار گران تمام شد. هنگامی که آن خانواده در سال 803 از اقبال افتادند، جابر در کوفه در حبس خانگی قرار گرفت، جایی که تا زمان مرگ در آنجا بود.
ادعا شده است که جابر شاگرد امام ششم جعفر الصادق و حربی الحیماری بود. در مجموع، نزدیک به 3000 رساله و مقاله توسط جابر بن حیان ارائه شده است. دامنه این مجموعه گسترده است: کیهان شناسی، موسیقی، پزشکی، جادو، زیست شناسی، فناوری شیمیایی، هندسه، دستور زبان، متافیزیک، منطق، خلق مصنوعی موجودات زنده، همراه با پیش بینی های نجومی و اسطوره های نمادین امامی.
112 کتاب، در زمان برماکیدها نوشته شده است، وزیران خلیفه هارون الرشید. این گروه شامل نسخه عربی لوح زمرد، اثری باستانی است که از آزمایش های مخفی و عجیبی در رابطه با کیمیاگری نوشته شده بود. و در قرون وسطی ترجمه شد، به لاتین (Tabula Smaragdina) و به طور گسترده ای در بین کیمیاگران اروپایی منتشر شده است.
هفتاد کتاب که بیشتر آنها در قرون وسطی به لاتین ترجمه شده اند. این گروه شامل کتاب الزهرا (“کتاب زهره”) و کتاب الاحاجار (“کتاب سنگ”) است.
ده کتاب اصلاح، حاوی توصیف کیمیاگرانی مانند فیثاغورس، سقراط، افلاطون و ارسطو.
کتابهای مربوط به تعادل؛ این گروه معروف ترین “نظریه تعادل در طبیعت” را شامل می شود.
جابر تصدیق كرد كه الهام كیمیاگری خود را از نویسندگان قبلی ، افسانه ای و تاریخی در این زمینه گرفته است. جابر در نوشته های خود کیمیاگران مصری و یونانیZosimos ، Democritus Hermes Trismegistus ،Agathodaemon همچنین افلاطون، ارسطو، جالینوس، فیثاغورس و سقراط و دیگران را گرامی می دارد و به آن ها ادای احترام می کند.
تحقیقات کیمیایی جابر به ظاهر حول هدف نهایی تکوین، یعنی خلق مصنوعی زندگی می چرخید. کتاب مجموعه “کیتاب التجمی” شامل چندین دستورالعمل برای ایجاد موجوداتی مانند عقرب، مار و حتی انسان در یک محیط آزمایشگاهی است که تحت کنترل خالق آنها است.
وی با استفاده از بیش از بیست نوع تجهیزات آزمایشگاهی شیمیایی اساسی، مانند آلمبیک یا انبیق (دستگاه تقطیر، اکنون منسوخ شده است، متشکل از یک فلاسک گردن گرد و یک درپوش با منقاری بلند جهت تغلیظ و انتقال محصولات به گیرنده). و شرح بسیاری از فرآیندهای شیمیایی که امروزه معمول شده است – مانند تبلور، اشکال مختلف “تقطیر” شیمیایی و غیر… موادی که به او نسبت داده می شود: اسید سیتریک (ترکیب ترش لیمو و سایر میوه های نارس)، اسید استیک (از سرکه) و اسید تارتاریک (از بقایای تولید شراب)، آرسنیک، آنتیموان و بیسموت، گوگرد و جیوه که پایه و اساس شیمی امروز شده اند.

در زیر، دستگاه انبیق ساخته جابر بن حیان را مشاهده می کنید.

دیدگاه ها (2)

دیدگاهتان را بنویسید

دیدگاه

*